بررسی آتیسم ( آتیزم)

شیدا معنوی

هفته پیش در مورد اتیسم, علل و عوامل احتمالی این اختلال صحبت کردیم.

بطور خلاصه اختلال طیف اتیسم در حوزه های تکلم, روابط اجتماعی و رفتار فرد خلل ایجاد می کند. همانطور که گفته شد هنوز علت قطعی و درمان قطعی برای این اختلال کشف نشده است.

در عین حال مداخلات درمانی و راه حل های متفاوتی پیشنهاد و اجرا شده است.

لازم به ذکر است برای استفاده از هر نوع درمان اعم از دارو ها, جراحی ها, رژیم ها و خلاصه هر نوع روش درمانی ابتدا باید تحقیقات و مطالعات علمی کافی صورت بگیرد. براساس نتایج این تحقیقات که در جامعه های آماری متفاوت صورت می گیرد و داده های زیادی که از این مطالعات به دست می آید یک فرضیه و روش تبدیل به تئوری و درمان می شود. برای مثال برای استفاده از داروها یا انجام جراحی ها بعد از مطالعات زیاد و تحقیقات روی حیوانات آزمایشگاهی, محققان شروع به کار روی انسان ها می کنند. نکته ی مهم این است که یک دارو یا روش خاص ممکن است تا اثر بلند مدتی داشته باشد که تنها گذر زمان آن را ثابت می کند. در زیر با تعدادی از این روش ها و مداخلات درمانی آشنا می شویم:

تحلیل رفتار کارکردی

در مورد اتیسم, تا امروز تنها روشی که براساس مدارک و تحقیقات علمی, مثبت و تاثیر گذار بوده است مداخله درمانی

براساس اصول رفتارگرایی است که با نام تحلیل رفتار کاربردی

به کار برده می شود. applied behavior analysis

این روش در واقع شامل استراتژی هایی است که هدف آنها افزایش رفتار مناسب و کاهش رفتار نامناسب در موقعیت های متفاوت و زندگی روزمره افراد است. این استراتژی ها براساس اصول رفتاری هستند که نه تنها در مورد افراد اتیستیک بلکه در مورد همه افراد کاربرد دارند مانند استفاده از تشویق برای ایجاد انگیزه, تقسیم یک کار به مراحل کوچکتر, حذف تشویق برای کاهش رفتار نامناسب ( چیزی که در اصول رفتارگرایی تنبیه نامیده می شود.. و نباید با تنبیه جسمی یا آزار فرد آن را اشتباه گرفت) و غیره.

نکته مهم در مورد استفاده از این مداخله, شخصی سازی آن است. هیچ برنامه ای برای دو کودک نباید یکسان باشد. درمانگر باید بعد از مصاحبه ( با والدین, مربی مهد یا معلم مدرسه), مشاهده چند جلسه ای کودک, انجام تست های ارزیابی و جمع آوری داده های اولیه یک برنامه مخصوص آن کودک براساس نیازها و نقاط قوت و ضعف او بنویسد. این برنامه شامل رفتار نامناسب, تعریف دقیق آن, علت انتخاب این رفتار, رفتار جایگزین آن و استراتژی هایی برای رسیدن به رفتار جایگزین باشد. در همه ی جلسات, جمع آوری داده نباید فراموش شود زیرا این داده ها به درمانگر کمک می کند بعد از چند جلسه, روند درمان را پیگیری کند. اگر داده ها در راستای پیشرفت کودک به دست بیایند به معنای موثر بودن روش انتخابی است, اگر رفتار نامناسب کودک تغییر نکند یا بدتر شود درمانگر باید به فکر تغییر روش درمانی باشد. البته همه ی اینها به شدت اتیسم, درک کودک, توانایی ها و قابلیت های کودک, عوامل محیطی, همکاری خانواده و قطعا قابلیت درمانگر برمی گردد.

در آمریکای شمالی افرادی که مدرک مربوط به این روش را دارند می تواننn آن را انجام دهند. بورد تخصصی تحلیل رفتار کاربردی بعد از گذراندن واحد های تخصصی و عملی فراوان مدرکی به افراد می دهد که آنها می توانند از این مداخله برای کار با افراد اتیستیک استفاده کنند.

BCBA- board Certificate Behaviour Analyst

رژیم های غذایی

اگرچه که تحقیقات زیادی در رابطه با رژیم های غذایی متنوعی صورت گرفته است ولی هنوز تاثیر قطعی این رژیم ها روی همه ی افراد اتیستیک ثابت نشده است. خانواده های زیادی این رژیم ها را استفاده کردند و متاسفانه هر کدام نتایج متفاوتی را دیده اند. برای بعضی کودکان این رژیم ها باعث کاهش پرخاشگری و خواب بهتر و آرامش شده است و برای دیگران باعث مشکلات گوارشی و یبوست. برای بسیاری تغییر چندانی رخ نداده است. به این علت است که هنوز این نوع رژیم ها به عنوان راهکار قطعی و علمی مطرح نشده اند. برای مثال می توان به حذف گلوتن, حذف کاز‌ئین, حذف لبنیات, و غیره اشاره کرد. رایج ترین رژیم ها حذف گلوتن است. گلوتن پروتئینی است که در گندم, جو و چاودار یافت می‌شود. این ماده باعث کش آمدن خمیر و ترد شدن فرآورده نهایی می شود.منابع گلوتن دار مانند ادویه ها, رنگ ها و مزه های مصنوعی, سوسیس و کالباس, چیپس سیب زمینی و همه ی موادی که آرد و گندم دارند مانند کیک ها و نان ها. امروزه در سوپرمارکت ها انواع مختلفی از مواد بدون گلوتن را میتوان یافت.  گلوتن در برخی افراد باعث التهاب اعضای گوارشی و مشکلات این چنینی می شود.

 

داروها:

هنوز محققان و دانشمندان هیچ داروی خاصی برای درمان اتیسم پیدا نکرده اند. اگرچه بیش از نیمی از کودکان اتیستیک, مشکلات عدیده ی دیگری مانند مشکلات خواب, اشتها, پرخاشگری, خود آزاری, وسواس, تشنج و غیره دارند. برخی پزشکان برای برخی از این مشکلات ممکن است داروهایی تجویز کنند. برای مثال ملاتونین که هورمون خواب است می تواند برای کمک به خواب این کودکان مصرف شود. ریسپریدون که داروی ضدجنون و برای درمان اسکیزوفرنی و دوقطبی است نیز گاهی برای آشفتگی ها و اظطراب این کودکان تجویز می شود.

 

روش های دیگر:

هیچ کدام از این روش ها مبنا و اساس علمی  ندارند و صرفا برای اطلاعات خوانندگان است. لازم به توضیح است که نداشتن مبنای علمی الزاما به معنای اشتباه بودن یا مضر بودن روش نیست. بلکههنوز شواهد و مدارک علمی کافی برای  اثبات تاثیر آنها ارائه نشده است. روش هایی مانند:

دلفین تراپی , همئوپاتی, حجامت, استفاده از شیر شتر, اسب دوانی, اکسیژن تراپی, چلیشن تراپی ( فرآیند برداشتن فلزات سنگین از بدن مانند سرب و جیوه)

هفته بعد به توضیح بیشتر روش تحلیل رفتار کاربردی و استراتژی های آن می پردازیم.

 

 

Print Friendly