این روزها در آستانه آغاز سال نوی میلادی هستیم. تکاپوی عجیبی شهر تورنتو را فرا گرفته است. به هر جا که می‌رویم درخت‌های کاج با تزئینات زیبا، چشم‌ها را خیره می‌کنند. انسان زیبایی و شادی را دوست دارد و این موضوع در فطرت و اصل خلقت او نهفته است. این یک نیاز است، نیاز روحی و معنوی. شاد بودن در زندگی موجب تعالی روح، رضایت از حیات و آرامش درونی می‌شود. جشن کریسمس ریشه در باورهای میترائیسم دارد. بسیاری از سنت‌ها و مراسم مخصوص ایام کریسمس میراث روم باستان و باقی مانده از آئین مهر است. کلمه "نوئل" از ریشه رومی ‌"ناتال" به معنی تولد است و نام جشن رومیان نیز‌ "ناتالیس اینوکتوس" بوده است. بابا‌نوئل "سانتا‌کلاز" نیز با کلاهی شبیه کلاه موبدان آئین مهر در کریسمس ظاهر می‌شود. آراستن درخت کاج یا سرو در کریسمس هم از ایران باستان اقتباس شده است، زیرا ایرانیان به این دو درخت مخصوصاً سرو به چشم مظهر مقاومت در برابر تاریکی و سرما می‌نگریستند و در "خور روز" یا "دی‌گان" روز اول دی ماه در برابر سرو می‌ایستادند و عهد می‌کردند تا سال بعد مقاوم و پایدار باشند و یک نهال سرو دیگر کشت کنند. هنگام توسعه آئین مهر در اروپا، روز تولد مهر"شب یلدا" به عنوان روز راستی و نور باشکوه تمام جشن گرفته می‌شد. پس از استیلای مسیحیت در اروپا، آداب و رسوم آئین مهر که در زندگی مردم و به ویژه در میان رومیان نفوذ کرده بود، همچنان باقی ماند و با آمدن دین جدید رنگ نباخت. تا سال 350 میلادی تمام فرقه‌های مختلف مسیحیت روز ششم ژانویه را روز میلاد مسیح می‌دانستند ولیکن نفوذ آئین مهر، کلیسای روم را بر آن داشت تا روز تولد مسیح را مطابق تولد مهر یا میترا(خورشید) قرار دهد تا با استقبال این دو مناسبت با هم، آئین و مراسم باشکوه‌تر برگزار گردد. بنابراین مایه‌های اولیه جشن کریسمس و تولد مهر، هدیه‌ای از ایران کهن به جهانیان است که انسان‌ها تا به امروز در زنده نگه‌داشتن آن کوشیده‌اند.
اگر به کنکاش‌های تاریخی بیشتری بپردازیم مشاهده می‌کنیم که مشابهت‌های زیادی میان تولد مهر(میترا) و مسیح وجود دارد. یکی از معتبرترین منابع گویای آن است که میترا از درخت سرو(کاج) متولد شده است. روایت دیگر آن است که میترا از میان جرقه دو سنگ به دنیا آمد و دیگری آن که آناهیتا در دریاچه هامون در حال شنا بود، نطفه اهورا درون آب دریاچه ریخت و آناهیتا از آن باردار شد و میترا تولد یافت. این قصه شبیه چگونگی باردار شدن حضرت مریم مادر عیسی و تولد مسیح است. بنابراین درخت سرو(کاج) در آئین میترائیسم درختی مقدس است. همچنان که در جشن کریسمس و تولد مسیح نیز تزئین و به کنار خانواده آوردن کاج کاری عمومی و همگانی است.
در گذشته‌های دور، درخت سرو یا درخت سروِ یلدا(میترا) به عنوان سمبل استقامت و پایداری در برابر سرما و تاریکی، در معابد میترا وجود داشت و در شب یلدا جوانان در پارچه‌ای ابریشمی آرزویی می‌کردند و آن را بر شاخه‌های سرو می‌آویختند و در پای درخت هدایایی تقدیم میترا می‌نمودند. به این امید که آرزوهایشان برآورده شود. اکنون نیز در ایام کریسمس درخت کاج را می‌آرایند و هدایایی در کنار آن قرار می‌دهند، به این باور که آنها را بابانوئل به اهالی خا‌نه هدیه کرده است. ما وقتی تحقیق کنیم و ریشه این‌گونه باورها را بدست آوریم به این نکته پی می‌بریم که تمامی این اندیشه‌ها‌ و تصورات در فطرت انسان‌ها نهاده شده است. انسان برای شاد بودن و زندگی کردن دنبال شادمانی‌های ولو کوچک است، مخصوصاً در غربت و مهاجرت. پس اگر درخت کاجی در منزل خودمان بر پا داریم و آن را بیارائیم هم محل زندگی خود را زیبا و نورانی کرده‌ایم و هم اینکه از یک باور باستانی خود لذت برده‌ایم. بنابراین مشارکت در جشن کریسمس که همان جشن تولد میترا و تولد حضرت مسیح و آغاز سال جدید میلادی است نه تنها هیچ اشکالی ندارد بلکه موجب شادی، تغییر و نزدیکی فرهنگ‌ها با یکدیگر می‌شود.
اما یک بخشی از این مطلب سخن و اندیشه این هفته به درخت کاج اختصاص دارد. گفته شده است که استفاده از درخت کاج و تزئین آن در ایام جشن کریسمس به آلمان قرن شانزدهم میلادی برمی‌گردد. در آن زمان به علت اینکه کریسمس در فصل سرد زمستان بود، برای دو چندان کردن زیبایی این جشن از درختی که همواره سبز است یعنی کاج استفاده به عمل می‌آوردند. به مرور زمان استفاده از کاج در جاهای دیگر اروپا نیز معمول گردید. می‌گویند در سال 1841 میلادی یعنی حدود دویست سال پیش پرنس آلبرت همسر ملکه ویکتوریا با آوردن درخت کریسمس به کاخ ویندزو در انگلستان و تزئین کردن آن با شمع، شیرینی و انواع میوه و شکلات، این‌کار را در جامعه انگلیس رسم کرد و از آن پس در طول سال‌های متمادی به چگونگی استفاده از این درخت و تزئینات آن افزوده شد. بویژه پس از آن‌که الکتریسیته و برق اختراع شد تزئین درخت با نور لامپ زیبایی‌های خاصی به آن افزود. در قاره آمریکا، آلمانی‌های ساکن پنسیلوانیا به تبعیت از آلمانی‌های کشورشان در سال 1830 درخت کریسمس را به جشن‌های سال نو میلادی خود افزودند. در آن موقع هم این‌کار مورد اعتراض بسیاری بود و آن را نوعی خرافات و بت‌پرستی می‌دانستند. به همین علت کلیسا برای اینکه این شبهه را برطرف کند، اعلام کرد که مردم هدایا و وسایلی را که دوست دارند به مردم کم‌توان مالی در سال نو هدیه بدهند و آنها را شاد کنند با خود بیاورند و در زیر درخت کریسمس قرار دهند تا بدین وسیله شادی‌ها در سال نو، میان همه مردم تقسیم شود.
کاج یک درخت جنگلی بسیار مفیدی است که در تمیزی و حفظ محیط‌زیست نقش بالایی دارد. در جهان تکنولوژی‌زده امروز که صدمات شدیدی به محیط‌زیست وارد شده، حفظ درختان و جنگل‌ها یکی از موارد بسیار مهمی است که دولت‌ها و مسئولین باید آن را در سرلوحه کار خود قرار دهند. درختان در جذب آلودگی‌های محیطی و تولید اکسیژن و تعدیل گرمای زمین بسیار فرایند گسترده‌ای دارند. اینک که توسعه ناپایدار و اختلاف نظرهای مختلف در روی فرایند محیط‌زیست کره زمین را به سوی نابودی کشانده است. با توجه به آنچه که چند روز پیش در بیست و چهارمین کنفرانس اقلیمی سازمان ملل متحد در لهستان (دوم دسامبر2018) پیامدهای تغییرات آب و هوایی در سطح جهان مورد بررسی قرار گرفت و متخصصین و کارشناسان برای تداوم حیات در روی کره زمین اعلام خطر کردند، لذا شایسته است که جوامع و کشورهای مختلف هر یک به اندازه توان و وسع خود در حفظ‌ محیط‌زیست کوشا باشند. حفظ محیط‌زیست تنها وظیفه دولت‌ها و سازمان‌های مربوطه نیست. ما انسان‌ها نیز وظایفی خطیر و تعیین کننده در حفظ محیط‌ زیست داریم، چه بسا وظایف ما از مسئولیت دولت‌ها بیشتر و مهمتر است. بنابراین با توجه به این‌گونه مسائل، این روزها که همه شهر تورنتو در شادی و نور غرق است، ما شاهد آن هستیم که در کنار فروشگاه‌ها و مال‌های بزرگ هزاران شاخه‌های درخت کاج که از جنگل و درختان بریده‌اند، برای استفاده در ایام کریسمس در روی هم انباشته شده‌اند. این کاری است نادرست و حرکتی است که به محیط‌زیست کشور لطمه شدیدی وارد می‌کند. شاید ما تصور کنیم که کشور کانادا با ذخایر عظیم منابع جنگلی که در اختیار دارد قطع این تعداد شاخه کاج مسئله‌ای ایجاد نمی‌کند. این باور به گمان نگارنده غلط و آغاز کننده تخریب محیط‌ زیست است. اگر به شاخه‌هایی که قطع شده است توجه کنید، اغلب آنها شاخه‌های جوان و کوتاه هستند تا قابل حمل و استفاده در منازل و اماکن باشند. بنابراین به خوانندگان و علاقمندان به کریسمس توصیه می‌کنم که تا حد امکان و مقدور از خرید کاج تازه خودداری کنند و مراسم خود را با کا‌ج‌های مصنوعی که برای هر بودجه و درآمد خانواده‌ها با قیمت مناسب آماده شده‌اند، برگزار کنند. از آن گذشته ممکن است انتقال این کاج‌های تازه جنگلی به محیط زندگی‌، آلودگی‌هایی را هم برای محیط مسکونی و افراد خانواده فراهم سازد.‌
درخت کاج و میوه آن برای درمان بسیاری از بیماری‌ها نیز مفید است و از آن می‌توان در بهبود جراحات سینه، تنگی نفس و پیشگیری از سنگ‌های کلیه استفاده به عمل آورد. علیرغم آن که بعضی‌ها فکر می‌کنند میوه درخت کاج قابل استفاده نیست و شاید برای گرما و آتش بتوان از آن استفاده کرد، اینگونه نیست. دانه کاج که در میوه مخروطی آن قرار دارد، منبع غنی پروتئین است و اسیدهای آمینه موجود در آن، این دانه را تبدیل به یک منبع غذایی مفید کرده است. از آن گذشته به علت خواص آنتی اکسیدانی این دانه می‌توان در کاهش رشد سلول‌های سرطانی از آن استفاده کرد.
بنابر باور کهن ما ایرانیان، کاج و سرو از جمله درختان اساطیری و مقدس هستند که هرگز نباید به آن‌ها آسیب وارد کرد. استاد هاشم رضی در کتاب، زرتشت درگاتاها، آورده است:"اگر کسی در ایران باستان مرتکب گناهی می‌شد، برای جبران و کفاره آن گناه لازم بود که درختی بکارد. هر پدری هم موظف بوده که هنگام تولد فرزندش درختی بنشاند." بنابراین با داشتن یک چنین اندیشه‌های والا، امسال جشن زیبای کریسمس را بدون استفاده از کاج‌های قطع شده از پیکره زنده و ارزشمند درختان جنگل برگزار می‌کنیم و با این‌کار هم مراسم خود را به جا آورده‌ایم و هم محیط‌زیست را به مقدار ولو کوچکی حفظ کرده‌ایم. کریسمس و سال نوی شادی داشته باشید.