انتاریو با ۹ برابر مساحت بیشتر و ۹ برابر جمعیت کمتر؛ ۱۵۰ برابر بیشتر بیمار کرونایی و ۲۲۰ برابر بیشتر کشته کرونایی نسبت به ویتنام داشته است
ریاضیات مدیریت بحران همه‌گیری، کرونا تصمیم گیری مسئولین و ارزیابی آن
همانطور که همه شاهدیم حدود ۱۸ ماه از شروع بحران همه‌گیری کرونا می‌گذرد و دنیا لحظات سخت و نفس‌گیری را پشت سر گذاشته و هنوز هم با آن دسته پنجه نرم می‌کند. این همه‌گیری علاوه بر ضایعات جانی برای میلیون‌ها نفر، پیامدهای اجتماعی اقتصادی و روانی و فرهنگی را هم در برداشته است. با یک نگاه مختصر متوجه می‌شویم که دولت‌ها عملکردهای متفاوتی را از خود برای مدیریت این بحران جهانی داشته و نتایجی مختلفی را هم گرفته‌اند، ولی در این میان یک واقعیت بر همگان روشن است: دولتمردانی که از علم فاصله داشته‌اند نتایجی بسیار بدی گرفته‌اند، آنهایی که ابتدا به انکار پرداختند و یا اینکه آنرا را یک نوع توطئه تفسیر کردندنتایج بسیار بدی کسب کرده و خسارت‌های زیاد جانی و مالی به کشور خود وارد آوردند، از جمله برزیل و آمریکا در دوران ریاست جمهوری دونالد ترامپ،که سر دسته رهبرانی بودند که علم و دانش در آن جایگاهی نداشت. در عوض کشور ویتنام با داشتن جمعیت ۹۰ میلیونی و مساحت پایین، حدود یک سوم مساحت استان انتاریو، با آمار ابتلای کمتر از ۳ هزار نفر و مرگ ومیر ۳۵ نفری، و یا سنگاپور و کره جنوبی با جمعیتی با تراکم بالا موفق شدند عملکرد بسیار خوبی داشته باشند. ما در این مطلب می‌خواهیم بررسی کنیم که عملکردهای متفاوت دولت‌ها به چه شکلی به چه نتایجی رسیده است.
Shabani-realestate-toronto-canadaGodwin Chan vote Richmond hill regional councilor 2022
 
جمعیت و بیماری
در اپریل سال گذشته تصمیم گرفتم که در مقاله‌ای ساده و با کمک یک مدل ریاضی، استاندارد گسترش یک همه‌گیری را بررسی کنم و نقش تعطیلی و بستن شهر را روی همه‌گیری بسنجیم که به فرمول‌های زیر رسیدیم:

N=S+I+R
  • N کل جمعیت
  • S جمعیتی که قابلیت گرفتن بیماری را دارد
  • I جمعیتی که بیمار است
  • R جمعیت بهبودیافته یا فوت شده
 
واگیری
khasehkhan-math-1
سرعت واگیری β، و میزان سرعت درمان بعلاوه فوت λ، عامل تعیین کننده در این مدل هستند. α نیز میزان بستن و t زمان است. هر بیماری بر حسب نوع بیماری میزان سرعت همه‌گیری خاص خود را دارد (β) ظاهرا این پارامتر در ویروس کرونا عدد بزرگی است به دوعلت مهم خاصیت بیولوژیکی: ماندگاری ویروس در محیط و همچنین طولانی بودن دوره نهفته این بیماری (d نشان دهنده دیفرانسیل یا تغییرات است). ازطرفی می‌توان در این موضوع اعمال محدودیت‌های اجتماعی وقرنطینه را نیز به محاسبات افزود:
(1 - α)
α=1 به معنی بسته بودن همه جا، از جمله فروشگاهای مواد غذایی و پمپ بنزین گرفته تا محدویت آمد و شد شهری، بطوریکه α=0 یعنی هیچ محدودیتی ایجاد نشده است.
Nava Music
در مقاله قبلی متوجه شدیم که چگونه بسته نگه داشتن جامعه در کمتر شدن این بیماری و کنترل آن می‌تواند مهم باشد، ولی این امر اگر به شکل ناقصی انجام گردد و برای بازگشایی کم صبری از خود نشان دهیم، بستن اثر بخشی دراز مدت خود را از دست می‌دهد. با توجه به نمودارهای زیر، روند کنترل حداکثر مبتلایان به بیماری با اعمال محدودیت‌های ۷۵ درصدی کنترل می‌شود و در نهایت باید تعداد افرادی که در دوره طولانی بهبود یافته یا می‌میرند همیشه به تعداد کل افراد جامعه (که در این مطالعه ۱,۰۰۰ فرض شده) برسد. این بدان معنی‌ست که اعمال محدودیت‌های ناقص یا غیر ۱۰۰ درصدی نمی‌تواند راهگشا باشد و بیماری بعد از رفع محدودیت‌ها به شدت مانند قبل قابل برگشت خواهد بود و نمودار ابتلا به شکل متناوب با کرانه حداکثری مختلف تکرار خواهد شد. این همان اشتباهی‌ست که بسیاری از دولت‌های جهان مرتکب آن شده‌اند:
khasehkhan-math-2
در این نمودار بدون اعمال محدودیت‌ها، حداکثر مبتلایان در مدت کوتاهی از آغاز به حدود ۷۰۰ نفر از هزار نفر رسیده و با کمبود تخت‌های بیمارستانی تلفات انسانی بالا می‌رود، و همانطور که می‌بینید در نهایت همه جامعه به بیماری مبتلا خواهند شد.
khasehkhan-math-3
 
در نمودار بالا با اعمال بسته نگه داشتن ۷۵ درصدی جامعه عدد حداکثر مبتلایان در یک دوره کاهش داشته ولی باز تعداد افرادی که در کل دوره مبتلا می‌شوند به همان تعداد کل جمعیت در یک بازه طولانی‌تر خواهد رسید. تغییر میزان درصد بسته بودن جامعه اشتباهی‌ست که ما چندین بار تکرار کرده و شاهد کاهش و افزایش متناوب بیماری در سطح جامعه بودیم. این سیاست شکست خورده‌ای است که معادلات بوضوح آن را بیان می‌کنند.

بسته نگه داشتن جامعه یا LOCKDOWN

sina sotodehnia insurance بیمه سینا ستوده‌نیا
همه ما می‌دانیم که توقف کامل جامعه عملا امکان‌پذیر نیست و یا تبعات زیانبار زیادی را به جامعه خواهد داشت، از جمله اینکه دولتمردان مجبور به چاپ پول و تزریق آن به بدنه اقتصاد بدون وجود رشد اقتصادی می‌شوند که نتیجه آن تورم‌های مختلفی در سطح کشور می‌گردد. این همان اتفاقی‌ست که اکنون همه ما کم و بیش شاهدش هستیم: افزایش قیمت‌ها به شکل غیر متعارف. ولی چاره چیست؟ برای این منظور دوباره پارامتر بسته نگه داشتن جامعه (α) را با فرم جدیدی تعریف می‌کنیم:
α = γ + μ + θ
 
insurance بیمه
γ پارامتر رهگیری و غربالگری بیماری
μ پارامتر بسته نگه داشتن جامعه
θ پارامتر فاصله‌گذاری اجتماعی و اعمال محدودیت‌های رفتاری و محافظتی شخصی
هرکدام از این پارامترها عدی مثبت و کمتر از یک می‌باشند بطوریکه:
γ + μ + θ ≤ 1
بهترین حالت برای ما رسیدن به عدد ۱ می‌باشد که در آن پارامتر بسته نگه داشتن جامعه به صفر نزدیک باشد (این به معنی بستن کامل اقتصادی کشور نیست بلکه به معنی انجام چندین کار دیگر بطوریست که بدون بستن کامل اقتصادی منظور حاصل گردد). فهمیدن این موضوع و پیاده کردن آن چاشنی موفقیت در مدیریت همه‌گیری است و این همان چیزی که در ویتنام شاهد آن بودیم. برای این منظور مروری به مدیریت و برنامه‌ریزی این کشور خواهیم داشت و آنرا با کانادا مقایسه خواهیم کرد:

از ۵ آوریل ۲۰۲۱ ، ویتنام ۲۶۳۱ مورد کوید-۱۹ را با ۳۵ مورد مرگ تایید کرده،که ۲,۳۸۳ بیمار را نیز بهبود یافته گزارش می‌کند (۱).
ویتنام همانطور که گفتیم موفق‌ترین کشور پُرجمعیت درکنترل این بیماری بوده، حال به بررسی سیاست‌های اعمال شده آنها می‌پردازیم: این کشور برای جلوگیری از گسترش کرونا، از ۲۲ مارس ۲۰۲۰ ورود کلیه خارجی‌ها را تا اطلاع ثانوی متوقف کرده است و حتی دیپلمات‌ها را نیز با سختگیرانه‌ترین متدهای قرنطینه اجازه ورود می‌دهد. دکتر "تاد پولاک" از مشاوران دانشگاه "هاروارد" برای پیشرفت بهداشت در ویتنام در هانوی می‌گوید: "هنگامی که شما با نوعی بیماری واگیردار جدید ناشناخته روبرو هستید ، بهتر است بیش از حد تعارف واکنش نشان دهید (۲)".
وقتی اولین مورد ابتلا به کرونا در ویتنام در تاریخ ۲۳ ژانویه شناسایی شد، از همان روز اعمال قوانین رهگیری بیماری و غربالگری اعمال گشت و استفاده از ماسک از ۱۶ مارچ ۲۰۲۰ اجباری شد (۳).
چنین سیاستی هیچ وقت در ابتدای همه‌گیری از طرف کانادا پیگیری و اعمال نشد. اجرای قرنطینه در منزل شخصی شاید به شکل ۱۰۰ درصد جوابگو نباشد زیرا شخص با افراد خانواده در ارتباط بوده و همین باعث کم اثر شدن اثر قرنطینه می‌شود. کانادا از ۱۷ جون (دو ماه بعد) استفاده از ماسک را ضروری کرد. ویتنام با بسته نگه داشتن کل جامعه از اواخر ژانویه تا اواسط مارچ توانست با اعمال حداکثری محدودیت‌های اجتماعی که در معادله ما هم نامگذاری شده، وقت کافی برای بهتر کردن و فرهنگسازی جامعه برای اجرای دو پارامتر دیگر را داشته باشد. از طرف دیگر متاسفانه این سیاست در کانادا هرگز به شکل کامل پیاده‌سازی نشد و با اجرای شل‌کُن و سفت‌کُن دولت‌های استانی از کارسازی و کنترل واقعی آن هرگز بهره‌ای برده نشد، اگر چه میلیاردها دلار هزینه روی دست کانادایی‌ها گذاشت.
مشکل اساسی بیماری کرونا عدم شفافیت و شناسایی مبتلایان این بیماری است. اگر بیماری کرونا را با سارس و مرس که پیشتر وارد دنیا و کانادا نیز شده بودند مقایسه کنیم، پی خواهیم برد که پایین بودن نرخ مرگ و میر و عدم داشتن علایم باعث گسترش همه‌گیری جهانی کرونا شده است. این موارد باعث سخت‌تر شدن مسله غربالگری و جدی نگرفتن ابتلاها توسط مردم شده است. به عنوان مثال انجام تست تشخیص کرونا در کانادا بسیار زمانبر بوده که خود یکی از مشکلات اصلی گسترش این بیماری بحساب می‌آید. اما ظهور علایم شدید بیماری و سپس تعداد مرگ بالای دو بیماری سارس و مرس، باعث کُند شدن واگیری آنها شده بود زیرا با اعمال قرنطینه‌ای سختگیرانه در کمترین زمان ممکنه، امکان شناسایی، کنترل و پایان همه‌گیری وجود داشت، و این همان کاری بود انجام گرفت.
 
خلاصه سارس:
پاتوژن: سارس‌‌کو
تعداد کل موارد: ۸,۴۳۹، که ۲۱٪ آن در بین کارکنان بهداشت و درمان ایجاد شده است
تعداد کل مرگ: ۸۱۲ نفر
میزان مرگ و میر: ۹.۶ درصد
 
خلاصه مرس:
پاتوژن: مرس‌‌کو
تعداد کل موارد: ۲,۵۱۹ مورد
تعداد کل مرگ: ۸۶۶ نفر
میزان مرگ و میر: ۳۴.۳ درصد
 
خلاصه کوید-۱۹ (تا ۹ آوریل ۲۰۲۰):
پاتوژن: سارس‌کو-۲
تعداد کل موارد: ۱۳۶,۰۰۰,۰۰۰
تعداد کل مرگ ۲,۹۰۰,۰۰۰
میزان مرگ و میر: ۱.۳۸٪ درصد
 
با توجه به آمار بالا متوجه شدیم در عین حالی که نرخ مرگ و میر کرونا کمتر از بقیه می‌باشد به علت نرخ بسیار بالای شیوع و قدرت انتقال این بیماری، آمار کل کُشته شده‌ها بسیار بیشتر از دو بیماری دیگر بوده لذا کنترل کردن و پایان بخشیدن به آن نیز سخت‌تر خواهد بود.
 
چاره چیست؟ نقش واکسن اساسی است یا مدیریت گسترش بیماری؟
همان طور که در معادله اول می‌بینیم افراد بعد از مبتلا شدن به بیماری نسبت به آن ایمن می‌شوند و به همین علت لیست افراد مستعد برای بیماری خارج، و به دسته بهبودیافتگان اضافه می‌شوند. با فرض عدم واگیری مجدد آنها، روش دیگر برای کنترل بیشتر بیماری در جامعه و در معادله اول، کم کردن افراد مستعد بیماری با واکسینه کردن آنهاست، همان چیزی که امروزه همه کشورها به آن روی آورده و بدنبال اجرایش می‌باشند. این سیاستی موثر است اما همراه با امکان کم اهمیت شدن پارامتر "کنترل گسترش بیماری" می‌باشد که در نتیجه می‌تواند در زمان باقیمانده، باعث خسارت‌های جانی زیادی شود، و این همان چیزی‌ست که امروزه شاهد آن هستیم. لذا توصیه می‌شود تا زمانیکه حداقل ۶۰ درصد جامعه واکسینه نشده‌اند، نبایستی از اعمال محدودیت‌های اجتماعی و رعایت پروتکل‌های بهداشتی به هیچ وجه فاصله گرفت. ما باید مسیر پایانی این فاجعه جهانی را تا می‌توانیم سریع‌تر و کم‌هزینه‌تر کنیم. برای داشتن یه جامعه برتر نیاز اساسی آنست که سیاست‌مداران نزدیکی هر چه بیشتری با مراکز علمی داشته و بودجه‌های اختصاصی و کافی برای گسترش فرهنگ کاربری علم در زندگی و سیاست کنار بگذارند.


منابع:

  1. https://www.vietnam-briefing.com/news/covid-19-vietnam-travel-updates-restrictions.html/
  2. https://www.bbc.com/news/world-asia-52628283
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7182304/

اگر شما همکاری گرامی ما هستی، مرسی که این مطلب را خواندی، اما کپی نکن و با تغییر به نام خودت نزن، خودت زحمت بکش!
پروتکل علمی - پزشکی جهانی برای مقابله کلیه ویروس‌هایی مانند کرونا که انتقالشان از طریق بسته هوایی است:
۱- ماسک ان-۹۵ بزنید، کرونا از ماسک‌های معمولی رد می‌شود. ۲- فیلتر هوای قوی هپا بگذارید. ۳- تا جایی که می‌توانید از مردم حذر کنید. ۴- تغذیه خوب و سالم داشته باشید، مقادیر زیاد ویتامین C و D مصرف کنید. ۵- بسیار ورزش کنید. ۶- اگر توانستید حتما واکسن بزنید.
Date: جمعه, آوریل 16, 2021 - 10:00

درباره نویسنده/هنرمند

دیگر مطالب مرتبط

Website Design

Share this with: ارسال این مطلب به